Hội thảo khoa học “Đánh giá giá trị và hệ thống hóa địa danh tỉnh Bình Định (nay là tỉnh Gia Lai)”

Hội thảo do ông Cao Văn Bình, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Gia Lai và ông Nguyễn Huỳnh Huyện, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Chủ nhiệm đề tài đồng chủ trì. Tham dự hội thảo có đại diện các sở, ban, ngành; các chuyên gia, nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên Trường Đại học Quy Nhơn.
Tại hội thảo, các đại biểu đã nghe Chủ nhiệm đề tài trình bày báo cáo tổng quan về mục tiêu, phạm vi, phương pháp tiếp cận và những kết quả nghiên cứu bước đầu. Trong bối cảnh sắp xếp, tổ chức lại các đơn vị hành chính, việc sưu tầm, nghiên cứu, đánh giá giá trị và hệ thống hóa địa danh Bình Định (trước đây) có ý nghĩa quan trọng cả về khoa học và thực tiễn. Hoạt động này không chỉ góp phần gìn giữ những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với địa danh mà còn cung cấp cơ sở dữ liệu phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục truyền thống và phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh Gia Lai hiện nay.
Thông qua các báo cáo tham luận và ý kiến thảo luận, hội thảo đã tập trung làm rõ những vấn đề liên quan đến phương pháp nghiên cứu, khảo chứng tư liệu, phân loại và xây dựng hệ thống dữ liệu địa danh. Các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính khoa học, chính xác, thống nhất và khả năng kiểm chứng của kết quả nghiên cứu, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, tính ứng dụng của đề tài.
Trên cơ sở các ý kiến đóng góp, Ban Chủ nhiệm đề tài đã tiếp thu, ghi nhận những quan điểm khoa học và nguồn tư liệu được các chuyên gia, nhà nghiên cứu cung cấp; đồng thời xác định một số nội dung trọng tâm cần tiếp tục rà soát, bổ sung và hoàn thiện trong thời gian tới. Trong đó, ưu tiên rà soát phạm vi khảo sát, kiểm kê và đối chiếu số liệu gốc, đặc biệt là các bảng thống kê địa danh tại An Lão, Vĩnh Thạnh, Phù Cát và Phù Mỹ. Quá trình tổng hợp cần phân biệt rõ số lượng mục địa danh được thu thập, số đối tượng địa danh độc lập, số mục đã phân loại, số hồ sơ đã chú giải và số hồ sơ được phản biện đạt yêu cầu, qua đó bảo đảm tính chính xác, minh bạch và thống nhất của dữ liệu nghiên cứu.
Bên cạnh đó, hội thảo nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thiện bộ tiêu chí phân loại và xây dựng cấu trúc hồ sơ địa danh thống nhất. Mỗi hồ sơ cần thể hiện đầy đủ các thông tin cơ bản như tên gọi chính thức, tên gọi khác, dạng chữ theo nguồn tư liệu, vị trí địa lý, địa giới hành chính qua từng thời kỳ, nguồn trích dẫn, cách phát âm (khi cần thiết), giá trị lịch sử, văn hóa nổi bật và mức độ xác minh. Một số địa danh tiêu biểu như Chà Bàn – Đồ Bàn, Tây Sơn, Thị Nại và Quy Nhơn được đề xuất lựa chọn để xây dựng hồ sơ thí điểm trước khi triển khai trên diện rộng.
Một nội dung quan trọng khác được các đại biểu quan tâm là tăng cường phối hợp nghiên cứu, khảo chứng liên ngành nhằm làm rõ nguồn gốc, quá trình hình thành, biến đổi và giá trị của từng địa danh. Theo đó, lĩnh vực lịch sử và Hán Nôm tập trung khai thác địa bạ, địa chí, thư tịch cổ và văn bản hành chính; lĩnh vực địa lý chú trọng đối chiếu bản đồ, địa giới và đặc điểm địa hình; lĩnh vực ngôn ngữ và văn hóa dân gian tập trung nghiên cứu cách đọc, tên gọi bản địa, tục danh và những tư liệu truyền khẩu trong cộng đồng. Đặc biệt, các giả thuyết về nguồn gốc địa danh cần được đánh giá, xác định rõ mức độ tin cậy, tránh đồng nhất những nhận định mang tính suy đoán với kết luận khoa học.
Ngoài việc hoàn thiện kết quả nghiên cứu, hội thảo cũng định hướng chuyển hóa các kết quả khảo cứu thành những sản phẩm có giá trị ứng dụng thực tiễn, như xây dựng cơ sở dữ liệu địa danh có khả năng truy xuất nguồn gốc tư liệu, bộ hồ sơ địa danh tiêu biểu, bản đồ số thử nghiệm, tài liệu giới thiệu phục vụ giáo dục địa phương và đề xuất các tuyến di sản gắn với phát triển du lịch.
Hội thảo là dịp để các chuyên gia, nhà khoa học và cơ quan liên quan trao đổi, chia sẻ tư liệu, thống nhất phương pháp tiếp cận, góp phần nâng cao chất lượng triển khai đề tài. Những ý kiến đóng góp tại hội thảo là cơ sở quan trọng để Ban Chủ nhiệm tiếp tục bổ sung, hoàn thiện kết quả nghiên cứu, hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu địa danh có tính khoa học, đồng bộ và khả năng ứng dụng lâu dài, phục vụ hiệu quả công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản lịch sử, văn hóa và phát triển du lịch bền vững của tỉnh Gia Lai.