Phát huy hiệu quả mô hình tình nguyện viên bảo tồn biển

Sau 6 tháng triển khai tại các địa phương ven biển tỉnh Gia Lai, mô hình tình nguyện viên ngư dân tham gia giám sát, báo cáo và cứu hộ rùa biển, thú biển do Hiệp hội Thủy sản phối hợp với IUCN triển khai đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Thông qua ứng dụng "TNV ngư dân" và sự tham gia chủ động của cộng đồng ngư dân, mô hình không chỉ giúp kết nối hiệu quả với cơ quan quản lý trong công tác bảo tồn biển mà còn góp phần nâng cao nhận thức, thúc đẩy hoạt động cứu hộ các loài động vật biển nguy cấp và giảm thiểu ô nhiễm rác thải nhựa, hướng tới phát triển nghề cá bền vững.
Theo báo cáo tại hội nghị, trong 6 tháng qua, Hiệp hội Thủy sản tỉnh Gia Lai phối hợp với IUCN, Chi cục Thủy sản, Liên hiệp các hội KH&KT tỉnh tổ chức 9 lớp tập huấn cho khoảng 400 ngư dân và cán bộ các xã, phường ven biển về bảo tồn rùa biển, thú biển và giảm thiểu ô nhiễm rác thải nhựa đại dương. Đến nay, đã có 65 ngư dân cài đặt ứng dụng "TNV ngư dân" và 90 thành viên tham gia nhóm Zalo "TNV bảo tồn biển tỉnh Gia Lai".

Thông qua ứng dụng, các tình nguyện viên đã gửi 45 báo cáo, gồm 31 báo cáo về rùa biển, 7 báo cáo về thú biển và 7 báo cáo liên quan đến hoạt động thu gom rác thải nhựa trên biển. Điểm nổi bật của mô hình là các tình nguyện viên đã cứu hộ và tái thả thành công 24 cá thể rùa biển về môi trường tự nhiên, gồm 3 cá thể đồi mồi, 13 cá thể đồi mồi dứa và 8 cá thể vích. Đây là kết quả đáng ghi nhận trong bối cảnh nhiều loài rùa biển đang suy giảm do khai thác thủy sản không chủ ý và ô nhiễm môi trường biển.
Bà Bùi Thị Thu Hiền, phụ trách Chương trình Biển và Vùng bờ của IUCN Việt Nam, cho biết những kết quả đạt được không chỉ phản ánh sự tham gia ngày càng tích cực của ngư dân trong công tác bảo tồn biển mà còn khẳng định hiệu quả của ứng dụng "TNV ngư dân" trong việc kết nối cộng đồng với cơ quan quản lý. "Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, ngư dân có thể ghi nhận hình ảnh, video, vị trí, tọa độ các trường hợp rùa biển hoặc thú biển mắc lưới, dính câu và gửi trực tiếp lên hệ thống. Qua đó, cơ quan quản lý tiếp nhận được đầy đủ thông tin, tạo cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý, bảo vệ nguồn lợi thủy sản. ", bà Hiền nhấn mạnh.
Thực tế triển khai cho thấy ứng dụng không chỉ là công cụ báo cáo mà còn góp phần thay đổi nhận thức của cộng đồng ngư dân. Thông qua các lớp tập huấn và quá trình sử dụng ứng dụng, nhiều ngư dân đã chủ động cứu hộ rùa biển, thu gom rác thải nhựa mang vào bờ xử lý và chia sẻ kinh nghiệm với các thành viên khác trong mạng lưới tình nguyện viên.
Điển hình là anh Lê Văn Hội (SN 1991), chủ tàu cá BĐ 97417-TS ở phường Hoài Nhơn, làm nghề câu cá ngừ đại dương. Trong 6 tháng đầu năm, anh đã gửi 11 báo cáo về rùa biển, thú biển và hoạt động thu gom rác thải nhựa; đồng thời trực tiếp cứu hộ 4 cá thể rùa biển mắc lưới, dính câu. Anh cũng tích cực tuyên truyền, hướng dẫn thuyền viên và nhiều ngư dân khác cài đặt, sử dụng ứng dụng. Những việc làm thiết thực này đang tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực trong cộng đồng ngư dân.
Cùng chung tinh thần đó, anh Nguyễn Ngọc Hiếu (SN 1972), chủ tàu cá BĐ 93604-TS ở xã Cát Tiến, cho biết trong quá trình khai thác thủy sản không chủ ý, anh đã cứu hộ và thả trở lại biển 7 cá thể rùa biển. "Chúng tôi cứu hộ rùa biển, thú biển vì biết đây là những loài thủy sản nguy cấp, quý hiếm cần được bảo tồn. Trước đây, dù vẫn thả chúng về biển nhưng không ghi nhận hay báo cáo. Nay có ứng dụng, chúng tôi có thể báo cáo kịp thời đến cơ quan chức năng, được ghi nhận và lan tỏa những việc làm ý nghĩa, điều đó khiến tôi rất vui và hạnh phúc", anh Hiếu chia sẻ.
Theo đánh giá của ban tổ chức, mô hình bước đầu đã phát huy hiệu quả trong việc huy động cộng đồng ngư dân tham gia bảo tồn biển; nâng cao nhận thức về bảo vệ rùa biển, thú biển và môi trường biển; đồng thời giúp cơ quan quản lý tiếp nhận thông tin nhanh chóng, tăng cường sự phối hợp giữa chính quyền địa phương và cộng đồng ngư dân. Mô hình cũng góp phần thực hiện các yêu cầu về giảm khai thác không chủ ý đối với động vật biển theo Đạo luật Bảo vệ thú biển (MMPA) của Hoa Kỳ.
Bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai vẫn còn một số khó khăn như số lượng ngư dân sử dụng ứng dụng còn thấp so với số người đã được tập huấn; nhiều ngư dân lớn tuổi chưa thành thạo điện thoại thông minh; tín hiệu internet trên biển chưa ổn định, ảnh hưởng đến việc gửi báo cáo kịp thời. Tuy nhiên, đây đều là những hạn chế có thể từng bước khắc phục thông qua đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và tiếp tục hoàn thiện ứng dụng.
Ông Trần Văn Vinh, Phó chủ tịch Hiệp hội Thủy sản tỉnh cho biết: “Thời gian tới, Hiệp hội Thủy sản phối hợp với IUCN sẽ tiếp tục mở rộng mạng lưới tình nguyện viên, nâng cấp ứng dụng "TNV ngư dân", tăng số lượng người sử dụng và đẩy mạnh truyền thông về bảo tồn rùa biển, thú biển. Việc kết hợp giữa công nghệ số và sự tham gia chủ động của ngư dân được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng nghề cá có trách nhiệm, bảo vệ đa dạng sinh học biển và phát triển ngành thủy sản theo hướng bền vững”