Người Bana Kriêm Bình Phú - Gia Lai học làm du lịch cộng đồng gắn với bảo vệ tài nguyên rừng
- Thứ ba - 27/01/2026 07:28
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Dù mới khởi động hơn 1 tháng song Dự án Hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu cây dược liệu sa nhân dưới tán rừng cho cộng đồng dân tộc thiểu số góp phần cải thiện sinh kế người dân, bảo tồn hệ sinh thái rừng, thích ứng biến đổi khí hậu ở xã Bình Phú, tỉnh Gia Lai đã có những kết quả bước đầu.
Nhằm hỗ trợ phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững, nâng cao năng lực, tạo sinh kế ổn định, giảm nghèo kết hợp với bảo vệ hệ sinh thái rừng trên địa bàn xã Bình Phú, tỉnh Gia Lai, Chương trình tài trợ các dự án nhỏ Quỹ Môi trường toàn cầu (UNDP- GEF SGP) đã phê duyệt dự án “Hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu cây dược liệu Sa nhân tím dưới tán rừng cho cộng đồng dân tộc thiểu số góp phần cải thiện sinh kế người dân, bảo tồn hệ sinh thái rừng và thích ứng biến đổi khí hậu” ở xã Vĩnh An, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định trước đây. Dự án do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh chủ trì và thực hiện trong 7 tháng (từ tháng 12/2025 đến tháng 6/2026).
5 làng đồng bào dân tộc Bana Kriêm của xã Vĩnh An trước đây nay thuộc xã Bình Phú tỉnh Gia Lai là vùng miền núi đặc biệt khó khăn, có diện tích tự nhiên khoảng 10 nghìn 420 ha, trong đó trên 80% là rừng. Đây là nơi sinh sống bao đời nay của 1 nghìn 381 người Bana Kriêm với nhiều nét văn hóa bản địa mang đậm bản sắc. Nguồn thu nhập chính của người dân chủ yếu từ nương rẫy, nhận khoán bảo vệ rừng, khai thác các loại lâm sản ngoài gỗ từ rừng tự nhiên, trong đó có cây sa nhân tím trong những lúc nông nhàn. Người dân nơi đây lâu nay luôn trăn trở: làm thế nào để giữ rừng mà cái bụng vẫn no, để mạch sống của đại ngàn mãi tuôn chảy cùng sự phát triển của buôn làng? Câu trả lời đang dần hiện hữu qua một hướng đi mới: Du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bền vững. Về vấn đề này trong lần gặp gỡ gần đây, tiến sỹ Chu Mạnh Trinh – Chuyên gia của dự án vế phát triển du lịch cộng đồng cho biết: “Có mấy hợp phần chúng ta cần thực hiện cho được. Đầu tiên là phải gắn công tác bảo tồn vào sự phát triển bền vững. Hợp phần thứ hai phải gắn kết văn hoá, phát huy giá trị văn hoá vào trong đời sống người dân. Hợp phần thứ ba là phải nghiên cứu trực tiếp các hoạt đồng để triển khai du lịch học tập cộng đồng tại địa phương thực hiện dự án.”
Vượt qua hàng trăm cây số, rời xa những cánh rừng quen thuộc của Bình Phú, những người Bana Kriêm tìm đến xã vùng cao Hòa Bắc, thành phố Đà Nẵng. Đây không chỉ là một chuyến đi tham quan, mà là hành trình đi tìm “chìa khóa” để mở cánh cửa tương lai cho buôn làng. Hóa ra, du lịch cộng đồng không phải là xây nên những khối bê tông đồ sộ. Những người dân Hòa Bắc đã dạy cho bà con Bình Phú rằng: Giá trị nằm ở sự chân thành, ở việc trân quý từng gốc cây, ngọn cỏ và nét văn hóa đặc sắc của dân tộc mình. Những câu chuyện về quản trị, về cách làm marketing hay dịch vụ lưu trú home stay,… không còn là những khái niệm xa lạ. Qua những lời chia sẻ mộc mạc của những “người đi trước” người Bana Kriêm Bình Phú càng quyết tâm hơn trên con đường làm du lịch cộng đồng. Về kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng tại Hoà Bắc, chị Nguyễn Thị Lan Anh chia sẻ: “Sau 3 năm hình thành là phát triển du lịch cộng đồng, Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Hoà Bắc đã khẳng định đây là hướng đi đúng. Kinh nghiệm rút ra là: phải hướng tới việc giữ được rừng tự nhiên một cách bền vững. Thứ hai là phải giữ cho được những nét văn hoá truyền thống của bà con đồng bào Kơ Tu. Thứ ba là khuyến khích bà con nông dân đại phương tập trung quay lại sản xuất nông nghiệp hữu cơ và tạo được nguồn sinh kết cho bà con.”
Cùng là người Bana Kriêm, cùng hít thở hơi thở của núi rừng, nhưng đến tham qua học tập tại An Toàn, tỉnh Gia Lai, đồng bào Bana Kriêm Bình Phú lại thấy một câu chuyện khác. Rất nhiều loại cây dược liệu không còn nằm lẻ loi dưới tán rừng, mà đã được quy hoạch, nâng niu để trở thành điểm dừng chân trải nghiệm cho du khách, thành những thức quà tinh túy mang thương hiệu đặc trưng. Những kinh nghiệm về việc kết hợp giữa bảo tồn đa dạng sinh học và du lịch cộng đồng tại An Toàn đã thực sự “chạm” vào suy nghĩ của những người làm dự án và người Bana Kriêm Bình Phú. Đó là một hướng đi bền vững, nơi sinh kế của con người không tách rời khỏi nhịp đập của rừng xanh.
Hiện nay, ở Bình Phú 5 làng đồng bào Bana Kriêm, mỗi làng đều có ít nhất 2 bộ cồng chiêng và rất nhiều phụ nữ biết dệt thổ cẩm. Trong tâm thức của người Bana Kriêm, tiếng cồng chiêng là tiếng của ông bà, là nhịp thở của đại ngàn ngàn năm. Khi những thanh âm ấy vang lên giữa nhà rông, nó không chỉ gọi tên những mùa rẫy ấm no, mà còn là lời mời gọi tha thiết gửi đến bạn bè bốn phương về một vùng đất giàu bản sắc. Cùng với cồng chiêng, những sắc màu trên tấm thổ cẩm cũng kể câu chuyện riêng của mình. Từng sợi chỉ đen, đỏ, trắng được đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ Bana Kriêm chắt chiu, dệt nên những hoa văn mang hình hài của núi rừng, chim muông. Khát vọng phát triển du lịch bền vững tại Bình Phú đang được hiện thực hóa bằng chính nội lực văn hóa. Về những giải pháp giúp cho du lịch cộng đồng gắn với phát triển bền vững của thành phố trong những năm qua, TS. Hoàng Văn Long – Viện Nghiên cứu phát triển Kinh tế - Xã hội thành phố Đà Nẵng cho biết: “ Muốn hình thành và phát triền du lịch cộng đồng ở những vùng miền núi, nông thôn còn nhiều khó khăn rất cần có sự đồng thuận của chính quyền là cái điều quan trọng nhất. Thứ hai, phát triển du lịch cộng đồng chúng ta phải bắt đầu từ nền tảng của cộng đồng có. Chúng ta đưa đến cho khách du lịch là những sản phẩm địa phương, nhất là văn hoá địa phương, những vấn đề liên quan đến quản lý rừng… Từ đó tạo thành câu chuyện đến với khách du lịch đáp ứng nhu cầu muốn tìm hiểu, muốn trải nghiệm, muốn khám phá… Khi đó mọi việc tiếp theo sẽ đi theo con đường hết sức dễ dàng.”
Những tuyến điểm du lịch cộng đồng được hình thành không chỉ mang đến nguồn thu mới, mà còn là sợi dây kết nối niềm tự hào dân tộc. Bình Phú hôm nay đã sẵn sàng cho một chương mới. Một chương về sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa quá khứ tự hào và tương lai bền vững. Lời gọi từ rừng xanh đã có lời đáp bằng những khát vọng vươn tầm của con người nơi đây. Khi rừng còn xanh, mạch sống của người Bana Kriêm sẽ còn tuôn chảy mãi, “Bình Phú – nơi tình yêu thiên nhiên viết nên tương lai bền vững”.
5 làng đồng bào dân tộc Bana Kriêm của xã Vĩnh An trước đây nay thuộc xã Bình Phú tỉnh Gia Lai là vùng miền núi đặc biệt khó khăn, có diện tích tự nhiên khoảng 10 nghìn 420 ha, trong đó trên 80% là rừng. Đây là nơi sinh sống bao đời nay của 1 nghìn 381 người Bana Kriêm với nhiều nét văn hóa bản địa mang đậm bản sắc. Nguồn thu nhập chính của người dân chủ yếu từ nương rẫy, nhận khoán bảo vệ rừng, khai thác các loại lâm sản ngoài gỗ từ rừng tự nhiên, trong đó có cây sa nhân tím trong những lúc nông nhàn. Người dân nơi đây lâu nay luôn trăn trở: làm thế nào để giữ rừng mà cái bụng vẫn no, để mạch sống của đại ngàn mãi tuôn chảy cùng sự phát triển của buôn làng? Câu trả lời đang dần hiện hữu qua một hướng đi mới: Du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bền vững. Về vấn đề này trong lần gặp gỡ gần đây, tiến sỹ Chu Mạnh Trinh – Chuyên gia của dự án vế phát triển du lịch cộng đồng cho biết: “Có mấy hợp phần chúng ta cần thực hiện cho được. Đầu tiên là phải gắn công tác bảo tồn vào sự phát triển bền vững. Hợp phần thứ hai phải gắn kết văn hoá, phát huy giá trị văn hoá vào trong đời sống người dân. Hợp phần thứ ba là phải nghiên cứu trực tiếp các hoạt đồng để triển khai du lịch học tập cộng đồng tại địa phương thực hiện dự án.”
Vượt qua hàng trăm cây số, rời xa những cánh rừng quen thuộc của Bình Phú, những người Bana Kriêm tìm đến xã vùng cao Hòa Bắc, thành phố Đà Nẵng. Đây không chỉ là một chuyến đi tham quan, mà là hành trình đi tìm “chìa khóa” để mở cánh cửa tương lai cho buôn làng. Hóa ra, du lịch cộng đồng không phải là xây nên những khối bê tông đồ sộ. Những người dân Hòa Bắc đã dạy cho bà con Bình Phú rằng: Giá trị nằm ở sự chân thành, ở việc trân quý từng gốc cây, ngọn cỏ và nét văn hóa đặc sắc của dân tộc mình. Những câu chuyện về quản trị, về cách làm marketing hay dịch vụ lưu trú home stay,… không còn là những khái niệm xa lạ. Qua những lời chia sẻ mộc mạc của những “người đi trước” người Bana Kriêm Bình Phú càng quyết tâm hơn trên con đường làm du lịch cộng đồng. Về kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng tại Hoà Bắc, chị Nguyễn Thị Lan Anh chia sẻ: “Sau 3 năm hình thành là phát triển du lịch cộng đồng, Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Hoà Bắc đã khẳng định đây là hướng đi đúng. Kinh nghiệm rút ra là: phải hướng tới việc giữ được rừng tự nhiên một cách bền vững. Thứ hai là phải giữ cho được những nét văn hoá truyền thống của bà con đồng bào Kơ Tu. Thứ ba là khuyến khích bà con nông dân đại phương tập trung quay lại sản xuất nông nghiệp hữu cơ và tạo được nguồn sinh kết cho bà con.”
Cùng là người Bana Kriêm, cùng hít thở hơi thở của núi rừng, nhưng đến tham qua học tập tại An Toàn, tỉnh Gia Lai, đồng bào Bana Kriêm Bình Phú lại thấy một câu chuyện khác. Rất nhiều loại cây dược liệu không còn nằm lẻ loi dưới tán rừng, mà đã được quy hoạch, nâng niu để trở thành điểm dừng chân trải nghiệm cho du khách, thành những thức quà tinh túy mang thương hiệu đặc trưng. Những kinh nghiệm về việc kết hợp giữa bảo tồn đa dạng sinh học và du lịch cộng đồng tại An Toàn đã thực sự “chạm” vào suy nghĩ của những người làm dự án và người Bana Kriêm Bình Phú. Đó là một hướng đi bền vững, nơi sinh kế của con người không tách rời khỏi nhịp đập của rừng xanh.
Hiện nay, ở Bình Phú 5 làng đồng bào Bana Kriêm, mỗi làng đều có ít nhất 2 bộ cồng chiêng và rất nhiều phụ nữ biết dệt thổ cẩm. Trong tâm thức của người Bana Kriêm, tiếng cồng chiêng là tiếng của ông bà, là nhịp thở của đại ngàn ngàn năm. Khi những thanh âm ấy vang lên giữa nhà rông, nó không chỉ gọi tên những mùa rẫy ấm no, mà còn là lời mời gọi tha thiết gửi đến bạn bè bốn phương về một vùng đất giàu bản sắc. Cùng với cồng chiêng, những sắc màu trên tấm thổ cẩm cũng kể câu chuyện riêng của mình. Từng sợi chỉ đen, đỏ, trắng được đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ Bana Kriêm chắt chiu, dệt nên những hoa văn mang hình hài của núi rừng, chim muông. Khát vọng phát triển du lịch bền vững tại Bình Phú đang được hiện thực hóa bằng chính nội lực văn hóa. Về những giải pháp giúp cho du lịch cộng đồng gắn với phát triển bền vững của thành phố trong những năm qua, TS. Hoàng Văn Long – Viện Nghiên cứu phát triển Kinh tế - Xã hội thành phố Đà Nẵng cho biết: “ Muốn hình thành và phát triền du lịch cộng đồng ở những vùng miền núi, nông thôn còn nhiều khó khăn rất cần có sự đồng thuận của chính quyền là cái điều quan trọng nhất. Thứ hai, phát triển du lịch cộng đồng chúng ta phải bắt đầu từ nền tảng của cộng đồng có. Chúng ta đưa đến cho khách du lịch là những sản phẩm địa phương, nhất là văn hoá địa phương, những vấn đề liên quan đến quản lý rừng… Từ đó tạo thành câu chuyện đến với khách du lịch đáp ứng nhu cầu muốn tìm hiểu, muốn trải nghiệm, muốn khám phá… Khi đó mọi việc tiếp theo sẽ đi theo con đường hết sức dễ dàng.”
Những tuyến điểm du lịch cộng đồng được hình thành không chỉ mang đến nguồn thu mới, mà còn là sợi dây kết nối niềm tự hào dân tộc. Bình Phú hôm nay đã sẵn sàng cho một chương mới. Một chương về sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa quá khứ tự hào và tương lai bền vững. Lời gọi từ rừng xanh đã có lời đáp bằng những khát vọng vươn tầm của con người nơi đây. Khi rừng còn xanh, mạch sống của người Bana Kriêm sẽ còn tuôn chảy mãi, “Bình Phú – nơi tình yêu thiên nhiên viết nên tương lai bền vững”.
tại xã Hoà Bắc – Đà Nẵng.
