Đọc sách trong không gian số: Từ thói quen đến văn hóa đọc

Không gian đọc số - từ trải nghiệm thực tiễn ở Trường Đại học Quy Nhơn
          Thực tiễn cho thấy, văn hóa đọc đang được tái cấu trúc mạnh mẽ trong môi trường số. Những năm gần đây, hoạt động hưởng ứng Ngày Sách không chỉ dừng lại ở trưng bày sách truyền thống, mà đã tích hợp sâu công nghệ và các hình thức đọc mới.
          Trong Tuần lễ Ngày Sách và Văn hóa đọc năm 2026, Thư viện nhà trường đã tổ chức nhiều hoạt động mang tính trải nghiệm, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và công nghệ số. Sinh viên được hướng dẫn tra cứu tài liệu trên các nền tảng số thông qua trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống LMS, đồng thời trực tiếp trải nghiệm công nghệ thực tế ảo (VR) trong hoạt động đọc và học. Bên cạnh đó, các chương trình tương tác như minigame, cuộc thi ảnh “Góc đọc sách yêu thích” trên nền tảng số đã góp phần tạo nên không gian đọc năng động, gần gũi với giới trẻ. Thư viện cũng tổ chức trưng bày hơn 1.000 đầu sách, kết hợp giữa sách in truyền thống và tài nguyên số, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức cho người học. Đặc biệt, nhà trường phát động cuộc thi trực tuyến “Cùng AI kể chuyện”, thể hiện rõ xu hướng tích hợp giữa đọc – sáng tạo – công nghệ trong môi trường học thuật.
          Những hoạt động này không chỉ tạo hứng thú mà còn góp phần quan trọng trong việc hình thành năng lực đọc mới cho sinh viên. Thông qua quá trình tham gia, người học dần biết cách tìm kiếm thông tin một cách có định hướng, biết đánh giá và chọn lọc nguồn tư liệu phù hợp, đồng thời có khả năng kết nối và tích hợp tri thức từ nhiều nền tảng khác nhau. Ở góc độ giáo dục, đây chính là sự chuyển dịch từ kiểu đọc thụ động sang đọc kiến tạo – một yêu cầu cốt lõi trong đào tạo đại học hiện nay, gắn với mục tiêu phát triển năng lực tự học, tư duy phản biện và khả năng thích ứng trong kỷ nguyên số.
          Hình thành kĩ năng đọc  – phương cách cần phát huy trong hệ thống các trường THPT
          Không chỉ ở bậc đại học, các trường THPT trên địa bàn cũng đang có những cách làm sáng tạo để lan tỏa văn hóa đọc, đồng thời rèn luyện kỹ năng cho học sinh. Tại trường iSchool Quy Nhơn, các hoạt động hưởng ứng Ngày Sách được tổ chức đa dạng và giàu tính trải nghiệm, từ thi kể chuyện theo sách, thi vẽ bìa sách đến trưng bày sách kết hợp các hoạt động đố vui kiến thức, cùng với đó là phong trào góp sách – chia sẻ tri thức nhằm lan tỏa tinh thần đọc trong học sinh. Ở cấp tỉnh, cuộc thi “Đại sứ văn hóa đọc” cũng được triển khai rộng rãi trong các trường phổ thông, thu hút đông đảo học sinh tham gia thông qua các bài viết, video giới thiệu sách và chia sẻ trải nghiệm đọc cá nhân.
          Từ thực tiễn hoạt động năm 2025 của một số trường THPT như Trường Chuyên Lê Quý Đôn, Số 1 Trần Cao Vân, Quốc học Quy Nhơn…, chúng ta có thể nhận thấy một xu hướng rõ nét, đó là văn hóa đọc trong nhà trường đang dần chuyển từ hoạt động mang tính phong trào sang hoạt động rèn luyện kỹ năng. Thông qua các cuộc thi và hoạt động trải nghiệm, học sinh không chỉ dừng lại ở việc đọc, mà còn biết tóm tắt, trình bày và diễn giải nội dung sách, biết liên hệ kiến thức từ sách với đời sống, đồng thời bước đầu hình thành kỹ năng xử lý thông tin và tư duy phản biện. Đây chính là nền tảng quan trọng giúp học sinh thích ứng với môi trường học tập ở bậc đại học cũng như từng bước hội nhập vào xã hội tri thức trong tương lai.
           Đọc thư giãn trong không gian số - Xu hướng và thách thức
          Một điểm đáng chú ý trong văn hóa đọc hiện nay là sự gia tăng của hình thức đọc thư giãn trên nền tảng số, như sách điện tử, audiobook và các cộng đồng đọc sách trực tuyến. Tại Trường Đại học Quy Nhơn, những hoạt động như cuộc thi ảnh “Góc đọc sách yêu thích” hay việc xây dựng không gian đọc mở kết hợp trải nghiệm công nghệ đã góp phần biến việc đọc không còn đơn thuần là tiếp nhận tri thức, mà trở thành một trải nghiệm mang tính cá nhân, sáng tạo và giàu cảm hứng. Trong khi đó, ở các trường phổ thông, việc hình thành “góc đọc sách”, “tủ sách lớp học” hay tổ chức không gian thư viện mở đã giúp học sinh tiếp cận sách một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, không áp lực. Tuy nhiên, đọc trong không gian số cũng đặt ra không ít thách thức, khi xu hướng đọc ngắn, lướt nhanh ngày càng phổ biến, làm suy giảm khả năng đọc sâu; nội dung giải trí dễ dàng lấn át nội dung học thuật; và việc kiểm soát chất lượng thông tin trở nên khó khăn hơn. Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc đọc nhiều hay ít, mà ở cách đọc. Một thói quen đọc lành mạnh cần được hình thành trên cơ sở kết hợp linh hoạt giữa đọc nhanh để cập nhật thông tin, đọc sâu để phát triển tư duy và đọc thư giãn nhằm nuôi dưỡng đời sống tinh thần.
          Từ hoạt động phát triển văn hóa đọc tại Gia Lai, có thể thấy Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026 đang dần vượt ra khỏi khuôn khổ của một hoạt động mang tính phong trào, để trở thành một chiến lược phát triển năng lực con người trong kỷ nguyên số. Đọc sách hôm nay không chỉ là một thói quen văn hóa, mà là một năng lực cốt lõi: N ăng lực tiếp cận tri thức, xử lý thông tin và kiến tạo hiểu biết. Khi mỗi người biết đọc một cách thông minh, có phương pháp và có chiều sâu, thì văn hóa đọc mới thực sự trở thành nền tảng cho sự phát triển bền vững của xã hội tri thức trong thời đại mới.