Mùa Thu năm 1945 đã đi vào lịch sử dân tộc như một bản hùng ca bất tử. Chỉ trong vòng nửa tháng, cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám đã giành thắng lợi, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á. Là linh hồn, là người chèo lái con thuyền cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã biến khát vọng ngàn đời của dân tộc thành hiện thực lịch sử.
Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản "Tuyên ngôn độc lập", khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ảnh tư liệu
1. Ngay từ khi bôn ba tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã xác định con đường giải phóng dân tộc: Chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới đem lại độc lập, tự do cho nhân dân. Người khẳng định: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”. Sự lựa chọn ấy là kết tinh từ thực tiễn dân tộc và xu thế thời đại, đặt nền tảng lý luận vững chắc cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám. Hồ Chí Minh không chỉ là người vạch đường, mà còn là người trực tiếp chuẩn bị lực lượng, xây dựng lực lượng cách mạng. Từ năm 1941, khi về nước, Người chủ trì Hội nghị Trung ương 8, hoàn chỉnh đường lối giải phóng dân tộc: đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất. Dưới sự lãnh đạo của Người, Mặt trận Việt Minh ra đời, quy tụ các tầng lớp, giai cấp, dân tộc, tôn giáo vào khối đại đoàn kết dân tộc. Trong cao trào kháng Nhật cứu nước (1944–1945), Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm xây dựng lực lượng vũ trang. Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân ra đời tháng 12/1944 đã trở thành nòng cốt cho Tổng khởi nghĩa. Người nhấn mạnh: “Chính trị trọng hơn quân sự”, coi việc giác ngộ quần chúng là nhân tố quyết định. Chính sự chuẩn bị chu đáo, toàn diện đó giúp cách mạng có lực lượng hùng hậu, sẵn sàng nắm thời cơ lịch sử. Sau khi Nhật đầu hàng Đồng minh (15/8/1945), tình thế “ngàn năm có một” xuất hiện: chính quyền địch rệu rã, nhân dân sục sôi khí thế. Hồ Chí Minh đã thể hiện tầm nhìn chiến lược và quyết đoán. Người khẳng định: “Lúc này thời cơ thuận lợi đã tới, dù hy sinh đến đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng kiên quyết giành cho được độc lập”. Ngày 13/8/1945, dưới sự chủ trì của Người, Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc ra Quân lệnh số 1, phát động Tổng khởi nghĩa. Chỉ trong vòng nửa tháng, chính quyền về tay nhân dân trên cả nước. Đây là thắng lợi của tư tưởng chỉ đạo sáng suốt: nắm bắt đúng thời cơ, hành động kịp thời, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Người trích dẫn Tuyên ngôn Độc lập Mỹ (1776) và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền Pháp (1789), nhưng khẳng định: “Suy rộng ra, câu ấy có ý nghĩa là: tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng; dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do”. Đây là sự phát triển sáng tạo, nâng quyền con người thành quyền dân tộc. Tuyên ngôn Độc lập không chỉ là văn kiện lập quốc, mà còn là áng thiên cổ hùng văn, kết tinh trí tuệ, khát vọng và tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập, tự do.
Lễ trao ấn kiếm của chính quyền phong kiến cho Ủy ban Kháng chiến Việt Minh Nguyễn Huệ tại Quy Nhơn tháng 8.1945 (ảnh chụp lại tranh trưng bày tại Bảo tàng tỉnh). Ảnh: H.H
2. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử dân tộc. Dưới sự lãnh đạo của Hồ Chí Minh và Đảng, nhân dân ta từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước. Đây là minh chứng hùng hồn cho sức mạnh của tư tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, cho đường lối đại đoàn kết và nghệ thuật nắm bắt thời cơ của Hồ Chí Minh. 80 năm đã qua, nhưng giá trị thời đại của Cách mạng Tháng Tám và tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn vẹn nguyên. Trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay, bài học lớn nhất là phải kiên định con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân; chủ động nắm bắt thời cơ trong hội nhập quốc tế; chăm lo hạnh phúc, tự do của nhân dân như chính mục tiêu Người hằng mong muốn. Cách mạng Tháng Tám thắng lợi là sự kết tinh trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng độc lập của cả dân tộc, trong đó Hồ Chí Minh là nhân tố quyết định. Người đã biến khát vọng thành hiện thực, biến lý tưởng thành hành động, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc Việt Nam. Kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, mỗi người dân Việt Nam càng thêm tự hào, tin tưởng vào con đường mà Hồ Chí Minh và Đảng đã lựa chọn; đồng thời càng ý thức rõ trách nhiệm dựng xây đất nước giàu mạnh, văn minh, để xứng đáng với sự hy sinh to lớn của các thế hệ đi trước.
