Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Gia Lai
Kinh tế trong phát triển văn hóa: Góc nhìn từ Nghị quyết 80-NQ/TW và thực tiễn tỉnh Gia Lai
Thứ ba - 31/03/2026 09:49Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội, mà đang được đặt ở vị thế một nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững. Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã thổi một luồng sinh khí mới khi nhấn mạnh tinh thần kinh tế trong đường lối phát triển văn hóa. Với Gia Lai – vùng đất giàu bản sắc sau sáp nhập, đây chính là cơ hội để chuyển hóa di sản thành nguồn lực, bản sắc thành sức cạnh tranh.
Từ mục tiêu đóng góp GDP, hình thành trụ cột kinh tế văn hóa đến phát triển công nghiệp văn hóa và hệ sinh thái sáng tạo
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của Nghị quyết 80-NQ/TW là đặt ra các mục tiêu kinh tế cụ thể cho lĩnh vực văn hóa. Theo đó, phấn đấu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP và tăng lên 9% vào năm 2045. Xa hơn, đến năm 2045, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo phải thực sự trở thành một trụ cột của phát triển bền vững. Không dừng lại ở thị trường trong nước, nghị quyết còn đặt tham vọng đưa giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hóa của Việt Nam vào nhóm dẫn đầu khu vực ASEAN và thuộc Top 30 thế giới. Đây không chỉ là con số. Đó là một sự thay đổi tư duy: văn hóa không còn được nhìn thuần túy như lĩnh vực tiêu dùng ngân sách mà trở thành lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng, việc làm, thương hiệu và sức mạnh mềm quốc gia. Với Gia Lai mới – nơi hội tụ không gian văn hóa gắn liền với phong trào Tây Sơn, di sản võ học, cồng chiêng Tây Nguyên, cùng hệ thống lễ hội miền biển, làng nghề, ẩm thực đặc sắc – mục tiêu này mở ra khả năng hình thành một hệ sinh thái kinh tế văn hóa mang bản sắc riêng của vùng đất cao nguyên – duyên hải.
Nghị quyết 80 xác định rõ các lĩnh vực trọng tâm: điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, du lịch văn hóa, thiết kế, thời trang, nội dung số và trò chơi điện tử. Trong đó, yếu tố công nghệ cao và chuyển đổi số được đặt ở vị trí trung tâm. Việc xây dựng các cụm sáng tạo, khu công nghiệp sáng tạo, trung tâm văn hóa tầm cỡ quốc tế và hình thành thị trường văn hóa minh bạch, cạnh tranh, đặc biệt với tài sản số, cho thấy quyết tâm đưa văn hóa bước vào kỷ nguyên số. Điều này gợi mở nhiều hướng đi mới cho Gia Lai hiện nay thông qua việc số hóa di sản cồng chiêng, xây dựng sản phẩm du lịch thực tế ảo về không gian Tây Sơn thượng và hạ đạo, phát triển các nền tảng nội dung số khai thác văn hóa bản địa Bahnar, Jrai, Chăm H’roi, H’rê; kết nối nghệ thuật truyền thống với công nghiệp sáng tạo hiện đại. Khi văn hóa được tích hợp với công nghệ, di sản không chỉ được bảo tồn và tái sinh trong những hình thức mới, hấp dẫn hơn với thế hệ trẻ và thị trường quốc tế.
Huy động nguồn lực và chính sách tài chính đột phá thông qua gắn kết văn hóa với du lịch, thương mại và thương hiệu quốc gia
Để hiện thực hóa mục tiêu trên, Nghị quyết 80 yêu cầu bảo đảm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa. Đồng thời, khuyến khích mạnh mẽ xã hội hóa và mô hình hợp tác công – tư (PPP) trong đầu tư, quản trị các công trình văn hóa, thể thao. Các cơ chế ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng được đề xuất nhằm hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và nhà đầu tư vào lĩnh vực văn hóa. Có thể nói, đây là cơ hội để thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển du lịch văn hóa, phục hồi làng nghề truyền thống, đầu tư vào không gian sáng tạo trẻ, festival nghệ thuật, tuần lễ văn hóa – du lịch mang tầm khu vực tại tỉnh nhà. Nếu có chính sách đủ linh hoạt, Gia Lai hoàn toàn có thể hình thành những “điểm nhấn kinh tế văn hóa” dọc trục Quốc lộ 19 – kết nối Tây Nguyên với duyên hải miền Trung, tạo thành chuỗi giá trị di sản – du lịch – thương mại đặc sắc.
Nghị quyết 80 đặc biệt nhấn mạnh việc phát triển du lịch văn hóa, xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm, dịch vụ văn hóa, đồng thời nghiên cứu và định giá tổng giá trị kinh tế (TEV) của văn hóa. Điều này đồng nghĩa với việc di sản không chỉ được nhìn như ký ức quá khứ, mà là tài sản kinh tế có thể đo lường, quản trị và khai thác bền vững. Với không gian văn hóa cồng chiêng được UNESCO ghi danh, hệ thống di tích Tây Sơn, các lễ hội truyền thống và văn hóa cộng đồng đa dạng, tỉnh Gia Lai có đủ điều kiện để phát triển mô hình kinh tế dựa trên di sản. Quan trọng hơn, cần xây dựng thương hiệu “Gia Lai mới” như một điểm đến văn hóa – sinh thái – lịch sử, nơi du khách không chỉ tham quan mà còn trải nghiệm và tương tác với đời sống văn hóa bản địa.
Văn hóa trong kinh doanh và kinh tế số
Một điểm mới của Nghị quyết 80 là yêu cầu xây dựng văn hóa doanh nghiệp gắn với đạo đức, bản sắc dân tộc nhưng đáp ứng chuẩn mực quốc tế; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng AI, Big Data, Blockchain trong quản lý và phân phối sản phẩm văn hóa. Điều này cho thấy phát triển văn hóa không tách rời kinh tế số. Với đội ngũ trí thức, nghệ sĩ, doanh nhân trẻ đang hình thành tại Gia Lai, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, việc kết hợp sáng tạo văn hóa với công nghệ sẽ tạo ra những sản phẩm mới: từ nền tảng học tập trực tuyến về di sản, bảo tàng số, đến thương mại điện tử cho sản phẩm thủ công truyền thống. Có thể nói, Nghị quyết 80-NQ/TW đã xác lập một tư duy mới: phát triển văn hóa phải gắn với tinh thần kinh tế, với mục tiêu cụ thể, cơ chế tài chính rõ ràng và tầm nhìn hội nhập quốc tế.
Trong tương lai, đây không chỉ là một định hướng vĩ mô trong chương trình hành động của tỉnh Gia Lai mà còn là cơ sở để khơi dậy nguồn lực văn hóa trong cộng đồng, chuyển hóa di sản thành giá trị, biến bản sắc thành sức cạnh tranh. Khi văn hóa được đặt đúng vị trí – vừa là nền tảng tinh thần, vừa là động lực kinh tế – thì phát triển bền vững không còn là khẩu hiệu, mà trở thành con đường hiện thực cho một Gia Lai năng động, bản sắc và hội nhập.
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của Nghị quyết 80-NQ/TW là đặt ra các mục tiêu kinh tế cụ thể cho lĩnh vực văn hóa. Theo đó, phấn đấu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP và tăng lên 9% vào năm 2045. Xa hơn, đến năm 2045, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo phải thực sự trở thành một trụ cột của phát triển bền vững. Không dừng lại ở thị trường trong nước, nghị quyết còn đặt tham vọng đưa giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hóa của Việt Nam vào nhóm dẫn đầu khu vực ASEAN và thuộc Top 30 thế giới. Đây không chỉ là con số. Đó là một sự thay đổi tư duy: văn hóa không còn được nhìn thuần túy như lĩnh vực tiêu dùng ngân sách mà trở thành lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng, việc làm, thương hiệu và sức mạnh mềm quốc gia. Với Gia Lai mới – nơi hội tụ không gian văn hóa gắn liền với phong trào Tây Sơn, di sản võ học, cồng chiêng Tây Nguyên, cùng hệ thống lễ hội miền biển, làng nghề, ẩm thực đặc sắc – mục tiêu này mở ra khả năng hình thành một hệ sinh thái kinh tế văn hóa mang bản sắc riêng của vùng đất cao nguyên – duyên hải.
Nghị quyết 80 xác định rõ các lĩnh vực trọng tâm: điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, du lịch văn hóa, thiết kế, thời trang, nội dung số và trò chơi điện tử. Trong đó, yếu tố công nghệ cao và chuyển đổi số được đặt ở vị trí trung tâm. Việc xây dựng các cụm sáng tạo, khu công nghiệp sáng tạo, trung tâm văn hóa tầm cỡ quốc tế và hình thành thị trường văn hóa minh bạch, cạnh tranh, đặc biệt với tài sản số, cho thấy quyết tâm đưa văn hóa bước vào kỷ nguyên số. Điều này gợi mở nhiều hướng đi mới cho Gia Lai hiện nay thông qua việc số hóa di sản cồng chiêng, xây dựng sản phẩm du lịch thực tế ảo về không gian Tây Sơn thượng và hạ đạo, phát triển các nền tảng nội dung số khai thác văn hóa bản địa Bahnar, Jrai, Chăm H’roi, H’rê; kết nối nghệ thuật truyền thống với công nghiệp sáng tạo hiện đại. Khi văn hóa được tích hợp với công nghệ, di sản không chỉ được bảo tồn và tái sinh trong những hình thức mới, hấp dẫn hơn với thế hệ trẻ và thị trường quốc tế.
Huy động nguồn lực và chính sách tài chính đột phá thông qua gắn kết văn hóa với du lịch, thương mại và thương hiệu quốc gia
Để hiện thực hóa mục tiêu trên, Nghị quyết 80 yêu cầu bảo đảm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa. Đồng thời, khuyến khích mạnh mẽ xã hội hóa và mô hình hợp tác công – tư (PPP) trong đầu tư, quản trị các công trình văn hóa, thể thao. Các cơ chế ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng được đề xuất nhằm hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và nhà đầu tư vào lĩnh vực văn hóa. Có thể nói, đây là cơ hội để thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển du lịch văn hóa, phục hồi làng nghề truyền thống, đầu tư vào không gian sáng tạo trẻ, festival nghệ thuật, tuần lễ văn hóa – du lịch mang tầm khu vực tại tỉnh nhà. Nếu có chính sách đủ linh hoạt, Gia Lai hoàn toàn có thể hình thành những “điểm nhấn kinh tế văn hóa” dọc trục Quốc lộ 19 – kết nối Tây Nguyên với duyên hải miền Trung, tạo thành chuỗi giá trị di sản – du lịch – thương mại đặc sắc.
Nghị quyết 80 đặc biệt nhấn mạnh việc phát triển du lịch văn hóa, xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm, dịch vụ văn hóa, đồng thời nghiên cứu và định giá tổng giá trị kinh tế (TEV) của văn hóa. Điều này đồng nghĩa với việc di sản không chỉ được nhìn như ký ức quá khứ, mà là tài sản kinh tế có thể đo lường, quản trị và khai thác bền vững. Với không gian văn hóa cồng chiêng được UNESCO ghi danh, hệ thống di tích Tây Sơn, các lễ hội truyền thống và văn hóa cộng đồng đa dạng, tỉnh Gia Lai có đủ điều kiện để phát triển mô hình kinh tế dựa trên di sản. Quan trọng hơn, cần xây dựng thương hiệu “Gia Lai mới” như một điểm đến văn hóa – sinh thái – lịch sử, nơi du khách không chỉ tham quan mà còn trải nghiệm và tương tác với đời sống văn hóa bản địa.
Văn hóa trong kinh doanh và kinh tế số
Một điểm mới của Nghị quyết 80 là yêu cầu xây dựng văn hóa doanh nghiệp gắn với đạo đức, bản sắc dân tộc nhưng đáp ứng chuẩn mực quốc tế; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng AI, Big Data, Blockchain trong quản lý và phân phối sản phẩm văn hóa. Điều này cho thấy phát triển văn hóa không tách rời kinh tế số. Với đội ngũ trí thức, nghệ sĩ, doanh nhân trẻ đang hình thành tại Gia Lai, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, việc kết hợp sáng tạo văn hóa với công nghệ sẽ tạo ra những sản phẩm mới: từ nền tảng học tập trực tuyến về di sản, bảo tàng số, đến thương mại điện tử cho sản phẩm thủ công truyền thống. Có thể nói, Nghị quyết 80-NQ/TW đã xác lập một tư duy mới: phát triển văn hóa phải gắn với tinh thần kinh tế, với mục tiêu cụ thể, cơ chế tài chính rõ ràng và tầm nhìn hội nhập quốc tế.
Trong tương lai, đây không chỉ là một định hướng vĩ mô trong chương trình hành động của tỉnh Gia Lai mà còn là cơ sở để khơi dậy nguồn lực văn hóa trong cộng đồng, chuyển hóa di sản thành giá trị, biến bản sắc thành sức cạnh tranh. Khi văn hóa được đặt đúng vị trí – vừa là nền tảng tinh thần, vừa là động lực kinh tế – thì phát triển bền vững không còn là khẩu hiệu, mà trở thành con đường hiện thực cho một Gia Lai năng động, bản sắc và hội nhập.
Tác giả bài viết: TS. Võ Minh Hải - Trường Đại học Quy Nhơn
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn