Gia Lai: Bảo tồn cây sa nhân tím gắn với sinh kế bền vững cho người dân xã Bình Phú
Nhằm bảo tồn cây sa nhân tím, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Gia Lai phối hợp với chính quyền xã Bình Phú triển khai mô hình trồng sa nhân tím tại vườn hộ dân, trong khuôn khổ Dự án “Hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu cây dược liệu sa nhân (Amomum longiligulare) dưới tán rừng cho cộng đồng dân tộc thiểu số, góp phần cải thiện sinh kế người dân, bảo tồn hệ sinh thái rừng, thích ứng với biến đổi khí hậu ở xã Bình Phú, tỉnh Gia Lai”.
Sa nhân tím là cây dược liệu bản địa, trước đây mọc khá nhiều trong rừng tự nhiên và trên nương rẫy của người dân tại 5 làng đồng bào dân tộc thiểu số ở xã Bình Phú. Đây từng là nguồn thu nhập quan trọng của nhiều hộ dân thông qua việc khai thác tự nhiên và bán cho các cơ sở thu mua dược liệu.
Ông Trần Văn Ra, ở làng Xà Tang, xã Bình Phú, cho biết trước đây sa nhân mọc nhiều trong rừng, người dân thường vào khai thác để bán cho các tiệm thuốc bắc. Theo ông, việc phát triển mô hình trồng sa nhân tím dưới tán rừng và tán cây ăn quả là phù hợp với điều kiện địa phương, dễ chăm sóc và có tiềm năng trở thành sinh kế ổn định cho bà con.
Tuy nhiên, những năm gần đây, nguồn sa nhân tím trong tự nhiên đang suy giảm nghiêm trọng do khai thác quá mức, trong khi công tác bảo tồn và phát triển chưa được quan tâm đúng mức. Cùng với đó, việc phát triển rừng sản xuất, chủ yếu là keo lai và bạch đàn, cũng làm suy giảm chất lượng rừng và hệ sinh thái, kéo theo diện tích phân bố và trữ lượng sa nhân tím ngày càng thu hẹp.
Từ thực tế đó, việc xây dựng các vườn bảo tồn sa nhân tím dưới tán cây tại vườn của các hộ dân được xem là hướng đi cần thiết, vừa góp phần giữ gìn nguồn gen cây dược liệu quý, vừa tạo thêm thu nhập cho người dân.
Trong chuyến khảo sát, đánh giá sau 4 tháng thực hiện dự án, bà Nguyễn Thị Thu Huyền, Điều phối viên quốc gia Quỹ Môi trường toàn cầu, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc các dự án nhỏ tại Việt Nam (UNDP/GEF SGP), nhận định: Bình Phú là địa bàn phù hợp để xây dựng mô hình học tập, nâng cao năng lực cho người dân trong công tác bảo vệ, phát triển rừng gắn với sinh kế từ cây sa nhân tím. Theo bà, địa phương có nguồn tài nguyên bản địa phong phú, nếu được khai thác và tích hợp hiệu quả sẽ góp phần cải thiện sinh kế cho người dân theo hướng bền vững.
Từ nhu cầu thực tế của địa phương, UNDP/GEF SGP đã hỗ trợ triển khai dự án bảo tồn cây sa nhân tím, đồng thời từng bước hình thành mô hình du lịch cộng đồng cho người Bana tại xã Bình Phú. Dự án nhận được sự hưởng ứng tích cực của chính quyền và người dân địa phương.
Gia đình ông Trần Văn Ra là một trong những hộ được chọn xây dựng mô hình điểm. Với khu vườn rộng khoảng 3 ha đang trồng các loại cây ăn quả như mít, cam, quýt, gia đình ông có điều kiện thuận lợi để trồng sa nhân tím dưới tán cây ăn quả. Ban điều hành dự án đã cử cán bộ kỹ thuật hướng dẫn, hỗ trợ di thực giống, trồng và chăm sóc cây để hình thành mô hình mẫu.
Theo ông Ra, giai đoạn đầu gia đình trồng 500 m² sa nhân tím dưới tán cây ăn quả để bà con đến tham quan, học hỏi kinh nghiệm. Khi mô hình đạt hiệu quả, gia đình sẽ tiếp tục mở rộng diện tích và vận động thêm người dân cùng tham gia.
Ông Đặng Bảo Toàn, Phó Chủ tịch UBND xã Bình Phú, cho biết dự án không chỉ giúp địa phương nâng cao năng lực quản lý, tổ chức thực hiện mà còn mở ra hướng sinh kế mới cho người dân. Đặc biệt, việc bảo tồn được cây sa nhân tím, một loài dược liệu bản địa quý, sẽ tạo nền tảng để phát triển sinh kế bền vững từ chính nguồn tài nguyên của địa phương.
Cũng theo ông Toàn, bên cạnh hiệu quả về bảo tồn và phát triển dược liệu, dự án còn bước đầu góp phần hình thành mô hình du lịch cộng đồng. Thông qua các lớp tập huấn, người dân được nâng cao kỹ năng, từng bước tiếp cận cách làm du lịch gắn với bản sắc văn hóa và tài nguyên bản địa, tạo tiền đề để phát triển điểm đến trong thời gian tới.
Dù mới triển khai trên diện tích 500 m², mô hình đã cho thấy tính khả thi của việc xây dựng vườn bảo tồn sa nhân tím tại hộ gia đình. Đây được xem là cơ sở quan trọng để địa phương tiếp tục nhân rộng, hướng tới phát triển bền vững cây dược liệu bản địa, đồng thời kết hợp khai thác du lịch sinh thái, trải nghiệm từ cảnh quan vườn cây ăn quả và vườn dược liệu.
Theo bà Nguyễn Thị Thu Huyền, người dân Bana tại địa phương tiếp cận khá nhanh với các chuyên gia tư vấn của chương trình và bước đầu đã được hưởng lợi từ dự án, từ kỹ năng phát triển du lịch đến việc hình thành một điểm đến cộng đồng tiềm năng. Nếu tiếp tục phát huy hiệu quả, nơi đây có thể trở thành điểm đến hấp dẫn, góp phần tạo sinh kế ổn định cho người dân và nâng cao giá trị tài nguyên bản địa.
Phương thức “cầm tay chỉ việc”, thay đổi nhận thức của người dân từ khai thác tự nhiên sang bảo tồn, phát triển thành vườn dược liệu phục vụ sinh kế và du lịch đang mở ra hướng đi mới cho đồng bào tại xã Bình Phú. Từ một loài cây đứng trước nguy cơ cạn kiệt, sa nhân tím đang được kỳ vọng trở thành cây dược liệu chủ lực, góp phần bảo vệ rừng và nâng cao đời sống người dân địa phương.
Ông Trần Văn Ra, ở làng Xà Tang, xã Bình Phú, cho biết trước đây sa nhân mọc nhiều trong rừng, người dân thường vào khai thác để bán cho các tiệm thuốc bắc. Theo ông, việc phát triển mô hình trồng sa nhân tím dưới tán rừng và tán cây ăn quả là phù hợp với điều kiện địa phương, dễ chăm sóc và có tiềm năng trở thành sinh kế ổn định cho bà con.
Tuy nhiên, những năm gần đây, nguồn sa nhân tím trong tự nhiên đang suy giảm nghiêm trọng do khai thác quá mức, trong khi công tác bảo tồn và phát triển chưa được quan tâm đúng mức. Cùng với đó, việc phát triển rừng sản xuất, chủ yếu là keo lai và bạch đàn, cũng làm suy giảm chất lượng rừng và hệ sinh thái, kéo theo diện tích phân bố và trữ lượng sa nhân tím ngày càng thu hẹp.
Từ thực tế đó, việc xây dựng các vườn bảo tồn sa nhân tím dưới tán cây tại vườn của các hộ dân được xem là hướng đi cần thiết, vừa góp phần giữ gìn nguồn gen cây dược liệu quý, vừa tạo thêm thu nhập cho người dân.
Trong chuyến khảo sát, đánh giá sau 4 tháng thực hiện dự án, bà Nguyễn Thị Thu Huyền, Điều phối viên quốc gia Quỹ Môi trường toàn cầu, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc các dự án nhỏ tại Việt Nam (UNDP/GEF SGP), nhận định: Bình Phú là địa bàn phù hợp để xây dựng mô hình học tập, nâng cao năng lực cho người dân trong công tác bảo vệ, phát triển rừng gắn với sinh kế từ cây sa nhân tím. Theo bà, địa phương có nguồn tài nguyên bản địa phong phú, nếu được khai thác và tích hợp hiệu quả sẽ góp phần cải thiện sinh kế cho người dân theo hướng bền vững.
Từ nhu cầu thực tế của địa phương, UNDP/GEF SGP đã hỗ trợ triển khai dự án bảo tồn cây sa nhân tím, đồng thời từng bước hình thành mô hình du lịch cộng đồng cho người Bana tại xã Bình Phú. Dự án nhận được sự hưởng ứng tích cực của chính quyền và người dân địa phương.
Gia đình ông Trần Văn Ra là một trong những hộ được chọn xây dựng mô hình điểm. Với khu vườn rộng khoảng 3 ha đang trồng các loại cây ăn quả như mít, cam, quýt, gia đình ông có điều kiện thuận lợi để trồng sa nhân tím dưới tán cây ăn quả. Ban điều hành dự án đã cử cán bộ kỹ thuật hướng dẫn, hỗ trợ di thực giống, trồng và chăm sóc cây để hình thành mô hình mẫu.
Theo ông Ra, giai đoạn đầu gia đình trồng 500 m² sa nhân tím dưới tán cây ăn quả để bà con đến tham quan, học hỏi kinh nghiệm. Khi mô hình đạt hiệu quả, gia đình sẽ tiếp tục mở rộng diện tích và vận động thêm người dân cùng tham gia.
Cũng theo ông Toàn, bên cạnh hiệu quả về bảo tồn và phát triển dược liệu, dự án còn bước đầu góp phần hình thành mô hình du lịch cộng đồng. Thông qua các lớp tập huấn, người dân được nâng cao kỹ năng, từng bước tiếp cận cách làm du lịch gắn với bản sắc văn hóa và tài nguyên bản địa, tạo tiền đề để phát triển điểm đến trong thời gian tới.
Dù mới triển khai trên diện tích 500 m², mô hình đã cho thấy tính khả thi của việc xây dựng vườn bảo tồn sa nhân tím tại hộ gia đình. Đây được xem là cơ sở quan trọng để địa phương tiếp tục nhân rộng, hướng tới phát triển bền vững cây dược liệu bản địa, đồng thời kết hợp khai thác du lịch sinh thái, trải nghiệm từ cảnh quan vườn cây ăn quả và vườn dược liệu.
Theo bà Nguyễn Thị Thu Huyền, người dân Bana tại địa phương tiếp cận khá nhanh với các chuyên gia tư vấn của chương trình và bước đầu đã được hưởng lợi từ dự án, từ kỹ năng phát triển du lịch đến việc hình thành một điểm đến cộng đồng tiềm năng. Nếu tiếp tục phát huy hiệu quả, nơi đây có thể trở thành điểm đến hấp dẫn, góp phần tạo sinh kế ổn định cho người dân và nâng cao giá trị tài nguyên bản địa.
Phương thức “cầm tay chỉ việc”, thay đổi nhận thức của người dân từ khai thác tự nhiên sang bảo tồn, phát triển thành vườn dược liệu phục vụ sinh kế và du lịch đang mở ra hướng đi mới cho đồng bào tại xã Bình Phú. Từ một loài cây đứng trước nguy cơ cạn kiệt, sa nhân tím đang được kỳ vọng trở thành cây dược liệu chủ lực, góp phần bảo vệ rừng và nâng cao đời sống người dân địa phương.
Tác giả bài viết: Mỹ Hà
Ý kiến bạn đọc
Bạn cần đăng nhập với tư cách là Thành viên chính thức để có thể bình luận
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn
- Đang truy cập10
- Hôm nay2,710
- Tháng hiện tại51,481
- Tổng lượt truy cập3,708,173