Đổi mới tư duy về văn hóa
Tại Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo Tỉnh ủy về thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, đồng chí Thái Đại Ngọc-Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Ban Chỉ đạo-yêu cầu các cấp ủy, cơ quan, đơn vị, địa phương trong tỉnh: “Đổi mới tư duy từ bảo tồn đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát huy giá trị; từ quản lý di sản sang khai thác hiệu quả, bền vững các giá trị văn hóa, phục vụ phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh”. Đây không chỉ là định hướng đối với ngành văn hóa mà còn là yêu cầu đổi mới cách nghĩ, cách làm của cả hệ thống chính trị, cộng đồng và doanh nghiệp.
Gia Lai sở hữu không gian văn hóa đa dạng, kết nối những giá trị đặc sắc của Tây Nguyên với miền Trung. Cồng chiêng, lễ hội, sử thi, nghề thủ công và tri thức bản địa là tài sản vô giá. Toàn tỉnh có 9 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; đội ngũ văn nghệ sĩ, nghệ nhân gồm 21 Nghệ sĩ Nhân dân, 64 Nghệ sĩ Ưu tú, 7 Nghệ nhân Nhân dân và 67 Nghệ nhân Ưu tú. Đây là nguồn lực để hình thành sản phẩm văn hóa, du lịch mang dấu ấn Gia Lai.
Di sản chỉ có sức sống khi được cộng đồng thực hành, trao truyền và thụ hưởng. Bảo tồn chỉ dừng ở kiểm kê, lập hồ sơ sẽ khiến di sản xa rời đời sống; thương mại hóa thiếu kiểm soát lại làm biến dạng bản sắc. Do đó, đổi mới tư duy là khắc phục cả hai khuynh hướng: “đóng khung” di sản và khai thác di sản bằng mọi giá. Bảo tồn phải tạo thêm sức sống, còn phát huy giá trị phải củng cố bản sắc.
Bí thư Tỉnh ủy yêu cầu: “Lựa chọn các giá trị văn hóa tiêu biểu, có lợi thế để xây dựng sản phẩm văn hóa, du lịch đặc trưng của tỉnh; tránh đầu tư dàn trải, trùng lặp, kém hiệu quả”. Bỡi thực tế tỉnh ta có nhiều tiềm năng nhưng thiếu sản phẩm đủ sức định vị thương hiệu và đòi hỏi lựa chọn đúng, đầu tư đến nơi đến chốn. Mỗi sản phẩm phải dựa trên giá trị nổi trội, gắn với không gian văn hóa cụ thể và kể được câu chuyện riêng về Gia Lai.
Cồng chiêng, thổ cẩm, lễ hội, ẩm thực, kiến trúc làng và đời sống cộng đồng cần được kết nối thành chuỗi sản phẩm. Nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Bahnar, Jrai, Chăm H’roi là hướng đi giàu triển vọng. Từ kỹ năng truyền thống, có thể thiết kế sản phẩm phù hợp thị trường mà vẫn giữ tinh thần bản địa. Khi thổ cẩm gắn với du lịch cộng đồng, thương mại điện tử và trải nghiệm, người dân vừa có sinh kế, vừa có động lực giữ nghề.
Thời gian tới, cần tăng cường liên kết giữa nhà quản lý, nhà nghiên cứu, nghệ nhân, doanh nghiệp và cộng đồng; đẩy mạnh số hóa, đổi mới quảng bá; đào tạo kỹ năng làm du lịch, thiết kế và kinh doanh cho người dân. Cộng đồng phải được tham gia từ xây dựng ý tưởng đến tổ chức thực hiện và thụ hưởng thành quả. Đặc biệt, hiệu quả dự án phải được lượng hóa, kiểm tra và chịu trách nhiệm; không chỉ bằng lượt khách, doanh thu mà còn bằng việc làm, đội ngũ nghệ nhân kế tục và sức sống của di sản.
Chiều sâu của chiến lược phát triển văn hóa vẫn là xây dựng con người. Bí thư Tỉnh ủy đồng thời nhấn mạnh nhiệm vụ “chú trọng xây dựng con người Gia Lai phát triển toàn diện, giàu bản sắc, gắn với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển tài năng lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể thao và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh”. Đây là sự gắn kết biện chứng: con người vừa là chủ thể sáng tạo, bảo tồn văn hóa, vừa là mục tiêu cao nhất của phát triển.
Con người Gia Lai thời kỳ mới cần hội tụ những phẩm chất yêu nước, đoàn kết, nghĩa tình, thượng võ, cần cù, sáng tạo, kỷ cương và khát vọng vươn lên. Việc ấy phải bắt đầu từ gia đình, nhà trường, cộng đồng; gắn với phát hiện, đào tạo và tôn vinh tài năng văn học-nghệ thuật, thể dục thể thao.
Tỷ lệ 91,32% gia đình văn hóa, 85,77% thôn, tổ dân phố văn hóa và gần 35% dân số luyện tập thể dục thể thao thường xuyên là nền tảng đáng ghi nhận. Tuy nhiên, các danh hiệu chỉ có ý nghĩa khi đi liền với chất lượng thực chất: gia đình hạnh phúc, cộng đồng an toàn, ứng xử văn minh; từng bước đẩy lùi bạo lực gia đình, tảo hôn, hủ tục, mê tín và sản phẩm văn hóa độc hại. Môi trường văn hóa lành mạnh phải trở thành “hệ sinh thái” nuôi dưỡng nhân cách, trách nhiệm công dân và khát vọng cống hiến.
Đổi mới tư duy về văn hóa phải được chuyển thành chương trình, sản phẩm và kết quả cụ thể; không thể dừng ở khẩu hiệu hay những phong trào ngắn hạn. Khi di sản được đánh thức, người dân thật sự là chủ thể và người thụ hưởng, tài năng được trọng dụng, môi trường văn hóa được vun đắp, văn hóa sẽ trở thành sức mạnh nội sinh, góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng Gia Lai giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc.
Di sản chỉ có sức sống khi được cộng đồng thực hành, trao truyền và thụ hưởng. Bảo tồn chỉ dừng ở kiểm kê, lập hồ sơ sẽ khiến di sản xa rời đời sống; thương mại hóa thiếu kiểm soát lại làm biến dạng bản sắc. Do đó, đổi mới tư duy là khắc phục cả hai khuynh hướng: “đóng khung” di sản và khai thác di sản bằng mọi giá. Bảo tồn phải tạo thêm sức sống, còn phát huy giá trị phải củng cố bản sắc.
Bí thư Tỉnh ủy yêu cầu: “Lựa chọn các giá trị văn hóa tiêu biểu, có lợi thế để xây dựng sản phẩm văn hóa, du lịch đặc trưng của tỉnh; tránh đầu tư dàn trải, trùng lặp, kém hiệu quả”. Bỡi thực tế tỉnh ta có nhiều tiềm năng nhưng thiếu sản phẩm đủ sức định vị thương hiệu và đòi hỏi lựa chọn đúng, đầu tư đến nơi đến chốn. Mỗi sản phẩm phải dựa trên giá trị nổi trội, gắn với không gian văn hóa cụ thể và kể được câu chuyện riêng về Gia Lai.
Cồng chiêng, thổ cẩm, lễ hội, ẩm thực, kiến trúc làng và đời sống cộng đồng cần được kết nối thành chuỗi sản phẩm. Nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Bahnar, Jrai, Chăm H’roi là hướng đi giàu triển vọng. Từ kỹ năng truyền thống, có thể thiết kế sản phẩm phù hợp thị trường mà vẫn giữ tinh thần bản địa. Khi thổ cẩm gắn với du lịch cộng đồng, thương mại điện tử và trải nghiệm, người dân vừa có sinh kế, vừa có động lực giữ nghề.
Thời gian tới, cần tăng cường liên kết giữa nhà quản lý, nhà nghiên cứu, nghệ nhân, doanh nghiệp và cộng đồng; đẩy mạnh số hóa, đổi mới quảng bá; đào tạo kỹ năng làm du lịch, thiết kế và kinh doanh cho người dân. Cộng đồng phải được tham gia từ xây dựng ý tưởng đến tổ chức thực hiện và thụ hưởng thành quả. Đặc biệt, hiệu quả dự án phải được lượng hóa, kiểm tra và chịu trách nhiệm; không chỉ bằng lượt khách, doanh thu mà còn bằng việc làm, đội ngũ nghệ nhân kế tục và sức sống của di sản.
Chiều sâu của chiến lược phát triển văn hóa vẫn là xây dựng con người. Bí thư Tỉnh ủy đồng thời nhấn mạnh nhiệm vụ “chú trọng xây dựng con người Gia Lai phát triển toàn diện, giàu bản sắc, gắn với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển tài năng lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể thao và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh”. Đây là sự gắn kết biện chứng: con người vừa là chủ thể sáng tạo, bảo tồn văn hóa, vừa là mục tiêu cao nhất của phát triển.
Con người Gia Lai thời kỳ mới cần hội tụ những phẩm chất yêu nước, đoàn kết, nghĩa tình, thượng võ, cần cù, sáng tạo, kỷ cương và khát vọng vươn lên. Việc ấy phải bắt đầu từ gia đình, nhà trường, cộng đồng; gắn với phát hiện, đào tạo và tôn vinh tài năng văn học-nghệ thuật, thể dục thể thao.
Tỷ lệ 91,32% gia đình văn hóa, 85,77% thôn, tổ dân phố văn hóa và gần 35% dân số luyện tập thể dục thể thao thường xuyên là nền tảng đáng ghi nhận. Tuy nhiên, các danh hiệu chỉ có ý nghĩa khi đi liền với chất lượng thực chất: gia đình hạnh phúc, cộng đồng an toàn, ứng xử văn minh; từng bước đẩy lùi bạo lực gia đình, tảo hôn, hủ tục, mê tín và sản phẩm văn hóa độc hại. Môi trường văn hóa lành mạnh phải trở thành “hệ sinh thái” nuôi dưỡng nhân cách, trách nhiệm công dân và khát vọng cống hiến.
Đổi mới tư duy về văn hóa phải được chuyển thành chương trình, sản phẩm và kết quả cụ thể; không thể dừng ở khẩu hiệu hay những phong trào ngắn hạn. Khi di sản được đánh thức, người dân thật sự là chủ thể và người thụ hưởng, tài năng được trọng dụng, môi trường văn hóa được vun đắp, văn hóa sẽ trở thành sức mạnh nội sinh, góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng Gia Lai giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc.
Tác giả bài viết: Hiếu Thảo
Ý kiến bạn đọc
Bạn cần đăng nhập với tư cách là Thành viên chính thức để có thể bình luận
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn
- Đang truy cập17
- Hôm nay2,589
- Tháng hiện tại51,360
- Tổng lượt truy cập3,708,052