NGÀNH GIÁO DỤC CẦN TRI ÂN NHỮNG BẬC TIỀN NHÂN CỦA ĐẠO HỌC NƯỚC NHÀ
Thứ năm - 19/11/2026 07:03
Trong truyền thống văn hóa Việt Nam, mỗi ngành nghề đều trân trọng và tưởng nhớ những người có công khai sáng, truyền dạy và phát triển nghề nghiệp của mình. Ngành Giáo dục – ngành đào tạo con người, bồi dưỡng tri thức và nhân cách cho xã hội càng không thể đứng ngoài truyền thống tốt đẹp ấy. Tri ân những bậc tiền nhân có công khai mở, gìn giữ và phát triển nền giáo dục Việt Nam không chỉ là đạo lý, mà còn là trách nhiệm và nghĩa vụ của các thế hệ nhà giáo hôm nay.
Nam Giao Học Tổ - Sĩ Nhiếp (137 - 226)
Nhớ người mở lối, tri ân các bậc tiền nhân Dân tộc Việt Nam từ bao đời nay luôn coi trọng đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây”. Đây không chỉ là một chuẩn mực đạo đức mà còn là nét đẹp văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Trong đời sống xã hội, nhiều ngành nghề truyền thống như đúc đồng, dệt vải, làm gốm, nghề mộc... đều có phong tục thờ Tổ nghề, tổ chức ngày giỗ Tổ hoặc những hoạt động tưởng niệm người có công khai mở, truyền dạy và phát triển nghề nghiệp. Đó là cách các thế hệ thể hiện lòng biết ơn, trân trọng cội nguồn và ý thức tiếp nối những giá trị mà người đi trước đã dày công vun đắp. Vậy còn đối với ngành Giáo dục? Đây là ngành có sứ mệnh đặc biệt: truyền thụ tri thức, đào tạo con người, bồi dưỡng nhân cách và góp phần rất quan trọng trong xây dựng tương lai đất nước. Ngành Giáo dục luôn đề cao truyền thống “Tôn sư trọng đạo”, giáo dục thế hệ trẻ lòng biết ơn thầy cô, cha mẹ và những người có công với dân tộc. Thế nhưng, việc tưởng nhớ, tri ân những bậc tiền nhân có công khai mở, gìn giữ và phát triển nền giáo dục Việt Nam dường như vẫn chưa được quan tâm đúng mức trong các hoạt động thường niên của ngành. Lịch sử giáo dục nước nhà là một quá trình hình thành và phát triển lâu dài, được vun đắp bởi nhiều thế hệ. Trong dòng chảy ấy, không thể không nhắc đến Thái thú Sĩ Nhiếp (137 - 226), người có nhiều đóng góp trong việc truyền bá Nho học, chữ Hán và văn hóa học thuật ở Giao Châu. Ông được hậu thế tôn xưng là Nam Giao Học Tổ, một biểu tượng gắn với thờ kỳ đầu phát triển học thuật ở nước ta. Tiếp nối truyền thống đạo học, lịch sử dân tộc ghi dấu những bậc danh sư tiêu biểu như Chu Văn An (1292 - 1370) được tôn vinh là Vạn Thế Sư Biểu - Người Thầy của muôn đời, là tấm gương về người thầy mẫu mực, biểu tượng của đạo đức, khí tiết và nhân cách Nhà giáo. Ở miền Nam có Võ Trường Toản - Nhà giáo tiêu biểu của vùng Gia Định xưa, người đã dành cả cuộc đời và tâm huyết đào tạo nhiều thế hệ học trò, góp phần phát triển nền học thuật ở phía Nam. Cùng với đó là biết bao danh nhân, nhà giáo, nhà khoa bảng và những người âm thầm mở trường, truyền chữ, đào tạo nhân tài qua các thời kỳ lịch sử. Mỗi người có hoàn cảnh, vai trò và đóng góp riêng, nhưng tất cả đều góp phần tạo nên nền tảng tri thức, truyền thống hiếu học và bản sắc giáo dục Việt Nam. Những con người ấy chính là các bậc tiền nhân mà các thế hệ hôm nay cần ghi nhớ, trân trọng và tri ân. Ngày 20/11 - Không chỉ tri ân người thầy hôm nay Ngày 20/11 hằng năm đã trở thành ngày hội lớn của ngành Giáo dục và toàn xã hội. Đây là dịp để tri ân, tôn vinh các thế hệ nhà giáo, ghi nhận những đóng góp thầm lặng nhưng cao quý của những người đã và đang cống hiến cho sự nghiệp trồng người. Tuy nhiên, ngày 20/11 sẽ có ý nghĩa của trọn vẹn hơn nếu bên cạnh việc tri ân những người thầy, người cô đương đại, chúng ta nên dành sự quan tâm xứng đáng để tưởng nhớ những bậc tiền nhân đã đặt nền móng, khai mở và phát triển nền giáo dục dân tộc. Bởi lẽ, người thầy hôm nay cũng là người tiếp nối sự nghiệp của những người thầy đi trước. Nền giáo dục hiện đại không tự nhiên mà có, mà là thành quả của một quá trình kế thừa, vun đắp và phát triển qua nhiều thời kỳ, nhiều thế hệ. Nếu chỉ tôn vinh những đóng góp ở hiện tại mà ít nhắc nhớ đến những người đã mở đường trong quá khứ, chúng ta chưa thật sự thực hiện trọn vẹn đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Tôn sư trọng đạo” của dân tộc. Đây cũng là dịp để ngành Giáo dục thể hiện vai trò tiên phong trong việc giáo dục truyền thống, bồi dưỡng lòng biết ơn và ý thức trách nhiệm đối với lịch sử dân tộc. Một ngành luôn dạy học sinh, sinh viên phải biết kính trọng thầy cô, biết ơn người đi trước thì trước hết, chính ngành ấy cần làm gương trong việc tưởng nhớ những bậc tiền nhân của mình. Thiết nghĩ, dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 hằng năm, ngành Giáo dục nên có những hoạt động thiết thực để tưởng niệm, tri ân các bậc tiền nhân của nền giáo dục Việt Nam. Có thể tổ chức dâng hương tại các di tích lịch sử, tọa đàm về truyền thống giáo dục, giới thiệu chân dung và sự nghiệp các danh sư, xây dựng chuyên đề lịch sử giáo dục trong các trường học, hoặc dành một nội dung trang trọng trong chương trình kỷ niệm ngày 20/11 để nhắc nhớ về những người đã có công với đạo học nước nhà. Đặc biệt, các trường đại học, cao đẳng và cơ sở đào tạo giáo viên cần quan tâm hơn đến việc nghiên cứu, sưu tầm, lưu giữ tư liệu và giới thiệu lịch sử giáo dục Việt Nam. Qua đó, mỗi giảng viên, giáo viên, học sinh và sinh viên đều có cơ hội hiểu rõ hơn về cội nguồn nghề nghiệp, về những giá trị mà các thế hệ đi trước đã để lại. Việc tri ân này không nhất thiết phải bắt đầu bằng những nghi lễ lớn, hình thức tổ chức cầu kỳ hoặc phải thiết lập hệ thống thờ tự bắt buộc tại các cơ sở giáo dục, mà điều quan trọng hơn là hình thành được nhận thức chung, một truyền thống tốt đẹp và những hoạt động được duy trì thường xuyên, có ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Tri ân tiền nhân là trách nhiệm của các thế hệ Nhà giáo Đất nước muốn phát triển nhanh và bền vững không chỉ cần nền kinh tế mạnh, khoa học công nghệ tiên tiến mà còn cần một nền tảng văn hóa vững chắc, một xã hội biết trân trọng các giá trị lịch sử và gìn giữ những truyền thống tốt đẹpủa dân tộc. Trong hành trình ấy, ngành Giáo dục giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Giáo dục không chỉ truyền đạt tri thức mà còn phải bồi dưỡng nhân cách, hình thành hệ giá trị con người và trao truyền những di sản văn hóa của dân tộc cho các thế hệ tương lai.
Thầy giáo Chu Văn An (1292 - 1370)
Muốn thế hệ trẻ biết ơn những người đi trước, chính chúng ta phải thực hành đạo lý ấy. Muốn học sinh, sinh viên hiểu và trân trọng truyền thống “Tôn sư trọng đạo”, những người làm giáo dục càng phải thể hiện sự trân trọng đối với các bậc tiền nhân đã khai mở, gìn giữ và phát triển sự nghiệp giáo dục nước nhà. Tri ân các bậc tiền nhân không phải để chỉ nhìn về quá khứ, mà để hiểu rõ hơn những giá trị đã làm nên hiện tại, từ đó có trách nhiệm hơn với tương lai. Một thế hệ nhà giáo biết trân trọng cội nguồn nghề nghiệp sẽ có thêm ý thức giữ gìn danh dự, phẩm chất và trách nhiệm của người thầy. Một thế hệ học sinh hiểu được lịch sử đạo học dân tộc sẽ thêm tự hào, biết ơn và có ý thức tiếp nối truyền thống cha ông. Đã đến lúc việc tưởng nhớ, tri ân Tổ nghề và những bậc tiền nhân của nền giáo dục Việt Nam cần trở thành một nội dung được quan tâm thường xuyên trong các hoạt động của ngành, đặc biệt là dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 hằng năm. Bởi tri ân tiền nhân không chỉ là tình cảm, mà còn là trách nhiệm và nghĩa vụ của các thế hệ đi sau, đặc biệt là những người đang công tác trong ngành Giáo dục - những người đang trực tiếp kế thừa, tiếp tục sự nghiệp trồng người mà các bậc tiền nhân đã dày công khai mở và vun đắp. Việc thành tâm tri ân, tưởng nhớ Tổ nghề dạy học của ngành Giáo dục trong dịp 20/11 sẽ càng có ý nghĩa sâu sắc về mặt truyền thống và văn hóa, bởi vì từ năm 2026, nước ta đã quyết định lấy ngày 24/11 hàng năm làm ngày Văn hóa Việt Nam. Một ngành nghề biết tri ân Tổ nghề là một ngành nghề biết trân trọng cội nguồn. Một nền giáo dục biết nhớ người mở lối, tri ân người đi trước sẽ có thêm nền tảng văn hóa và đạo đức để phát triển bền vững./.
Tác giả bài viết: Lương Thị Vân - Trương Quang Hiển (Trường Đại học Quy Nhơn)